Tag Archives: Uncategorized

Wagneriaanse Odysseus bij "De Appel"

Eindelijk was het zover: gisterenavond kon ik de marathonvoorstelling “Odysseus” van “Toneelgroep De Appel” bijwonen. Ik had de kaartjes al lang in huis en had ook slechts kans op kaartjes door de extra voorstellingen die De Appel gaf van dit succesvolle project.
Was het het waard? Om eerlijk te zijn: ik was nogal teleurgesteld.
Misschien had ik te hoge verwachtingen, maar mag dat niet? Het project is immers met veel bombarie aangekondigd. Wekenlang artikelen in de NRC onder de kop “Op weg naar Odysseus”, een soort journaal met de belevenissen van regisseur Aus Greidanus en zijn spelers.
En dan het verhaal zelf: ik ben geen gymnasiast, maar ik herinner mij hoe ik als brugklasser aan de lippen van mijn geschiedenislerares “hing” toen zij het verhaal vertelde. Later zag ik op de BBC de verfilming van het verhaal – vooral de scene waarin Odysseus zich laat vastbinden aan de mast en zijn mannen gebiedt was in hun oren te stoppen zodat ze zonder gevaar te lopen langs het eiland van de Sirenen kunnen varen is mij bijgebleven. De waanzin waaraan Odysseus ten prooi valt als hij hun gezang hoort en zijn mannen die geen krimp geven.
Dit alles moesten wij gisterenavond bij De Appel ontberen. Het verhaal werd vooral in de verleden tijd in monologen en dialogen verteld. “Verteltheater” noemde NRC-recensent Wilfred Takken het. Maar daarvoor ga ik eigenlijk niet naar een toneelvoorstelling: dan wil ik het verhaal vormgegeven zien.
Het begon goed: de openingsscene ging vergezeld met uiterst spannende muziek en we konden ons gelijk vergapen aan een prachtig decor. Tevreden zakte ik onderuit: dit wordt een geweldige middag. Deze scene was echter gelijk het hoogtepunt – erg jammer om je kruit zo snel te verschieten. Het hele eerste deel was overigens nog relatief boeiend, maar daarna was het vooral erg veel tekst. Het schitterende decor dat eerst dienst deed als badzaal, werd later slaapzaal op Aia, Hades, Olympos, weer een paleiszaal (Scheria) en daarna nog een paleiszaal,dit keer die van Odysseus zelf. Het is natuurlijk wel een uitdaging dat er nog wat aan je eigen verbeelding werd overgelaten, maar dit ging wat ver.
De gevaarlijke tocht tussen Scylla en Charibdis bijvoorbeeld werd zeker twee keer verteld, maar je zag ‘um niet. Bij de scene in Hades zag je drie mannen,oud en der dagen zat, een beetje leuteren over een al dan niet terecht aan Odysseus gegeven wapenrusting. Kan de Appel dat nou niet beter? Natuurlijk wel , bij de 6 uur durende “Faust”, alweer behoorlijk wat jaartjes geleden, wisten ze een duivelse hel neer te zetten en een helse Walpurgisnacht. En wat zou Peter Greenaway van de Hadesscene gemaakt hebben? Zijn verfilming van Dantes Hel staat me nog haarscherp voor ogen. Het moet een bewuste keuze zijn geweest van Greidanus.
“Laten we ook iets leuks doen”, moet hij vervolgens gedacht hebben. Het werd de Olympusscene, waarin de Goden allemaal een karikatuur neerzetten van (o.a.) Pavarotti, Liz Taylor en Paris Hilton. Dat was weer wat meer dan ik om zou hebben durven vragen, maar het publiek amuseerde zich kostelijk. “En laten we ook eens geëngageerd doen”, dus werd de gastvrijheid van de Faiaken van Scheria gebruikt om Echeneos (Jules Terlingen) een Geert Wildersachtig verhaal te laten afsteken, dat ook op veel herkenning door het publiek mocht rekenen.
Ja, de oude mythen hebben ons nog steeds iets te vertellen.
Best grappig was ook de opkomst van Demodokos, de blinde zanger van de Faiaken. Alleen: het lied dat hij zong en dat Odysseus tot tranen toe moet hebben geroerd kregen we niet te horen.
Het deed me denken aan Wagner’s “Parsifal” waar je ook drie kwartier moet luisteren naar Gurnemanz’ monoloog – de handeling vindt ergens achter de coulissen plaats. De muziek maakt daar echter nog een hoop goed, als je tenminste van Wagner’s muziek houdt en er door het in volume gestaag toenemende gesnurk van het afhakende publiek nog iets van kunt horen.
Ben ik nou oppervlakkig? Wellicht en het kan me niet schelen! De snobs mogen mij uitleggen wat zo boeiend aan deze voorstelling was en waarom een mens met “Bildung” deze voorstelling gezien moet hebben. Wat mij betreft hoort Odysseus bij de canon van de cultuur, maar een beetje meer theatraal vuurwerk zou hier niet misstaan hebben. En Als De Appel het niet kan, wie dan wel? Je moet er toch niet aan denken dat we straks van Joop van der Ende’s “Odysseus, the musical” afhankelijk zijn om het verhaal in onze cultuur levend te houden.