| Goethe
en muziek |
| Het volgende artikel
is een vrije bewerking van het artikel "Goethe" uit band 5 van "Die Musik
in Geschichte und Gegenwart" (1989) door Friedrich Blume. |
| Johann Wolfgang Goethe werd
op 28 augustus 1749 in Frankfurt am Main geboren. Zijn leven was vol muziek
en vaak genoeg heeft Goethe zelf muziek een onmisbaar bestanddeel van zijn
leven genoemd. Goethe's grootvader Friedrich Georg Goethe was in Frankfurt
bekend als fluitist en heeft wellicht connecties met de componist Telemann
gehad. Goethes vader speelde luit, zijn moeder piano en Goethes zuster
Cornelia zong. In Goethes geboortehuis aan de Hirschgraben was een muziekkamer.
Uit het kasboek van Goethes vader blijkt dat de familie regelmatig naar
abonnementsconcerten ging. |
| Als 14-jarige kreeg Goethe
pianoles bij J.A. Bisman waar hij ook de beginselen van de muziektheorie
leerde. In 1770/1771heeft hij bij de cellist Basch in Straßburg verder
gestudeerd. Er is wel gesuggereerd dat hij weinig van muziek wist en geen
noten kon lezen, maar getuigenissen uit Goethes eigen tijd vertellen dat
hij tamelijk goed piano kon spelen, vloeiend muziek kon lezen en zich een
eenvoudige partituur kon voorstellen. |
| Op 18 augustus 1763 hoort
de bijna 14-jarige Goethe de dan 7-jarige Wolfgang Amadeus Mozart en zijn
zuster Nannerl in Frankfurt spelen. |
| In 1965 schreef Goethe zijn
eerste operalibretto: "La sposa rapita", dat hij later heeft vernietigd.
In datzelfde jaar begon Goethe aan zijn rechtenstudie in Leipzig, hij kwam
terecht in de literair-muzikale kring van J.A. Ernesti, Chr.F. Gellert,
J.Chr. Gottsched, Chr.F. Weisse etc. Ook maakte hij kennis met de familie
Breitkopf, waar hij fluit speelde en de componist J.A. Hiller leerde kennen,
wiens Singspiele (o.a. "Die
Jagd") een blijvende indruk op hem gemaakt hebben. Ook ontstonden in
Leipzig de "Lieder mit Melodien", die hij in 1767 aan Friederike Oeser
gaf en in het in 1768 voltooide herdersspel "Die Laune des Verliebten",
een toneelstuk met Musikeinlagen.. |
| In 1768 is Goethe ziek thuis
in Frankfurt. Hij wordt verzorgd door zijn moeder en haar vriendin Susanna
von Klettenberg, die Goethe in contact brengt met natuurmystieke en alchemistische
geschriften, waardoor hij het idee krijgt voor "Faust". Johanna Fahlmer,
een vriendin van Goethe, probeert in die tijd Gluck als componist voor
Goethe te interesseren. Dat lukt helaas niet, hoewel Gluck zijn bewondering
voor Goethe uitspreekt. |
| Herfst 1769 verschijnen
in Leipzig 20 gedichten van Goethe in "Neue Melodien, gesetzt von Bernhard
Theodor Breitkopf". |
| In 1770 voltooit Goethe
zijn rechtenstudie in Straatsburg. Hij maakt kennis met Herder; zijn interesse
in Volksliederen inspireerden Goethe tot een verzameling 12 volksliederen
uit de Elzas: "Aus den Kehlen der ältesten Müttergens"; de melodieën
werden op Goethes aanwijzingen door zijn zuster Cornelia opgeschreven.
Zijn verblijf in Sesenheim leidde tot zijn relatie met de domineesdochter
Friederike Brion, waarvoor hij de "Sesenheimer
Liedern" schreef. |
| Tijdens zijn verblijf in
Frankfurt als advocaat ontstond in 1771 de eerste versie van Götz
von Berlichingen. Uit zijn met de "Gemeinschaft der Heilingen" uit Darmstad
ontsond de parodie "Concerto dramatico". "Wanderers Sturmlied" uit 1772
is de eerste van een reeks grote en vaak getoonzette dithyramben; uit dezelfde
tijd stammen de eveneens voor componisten populaire "Mahomet's Gesang",
"Ganymed", "An Schwager Kronos", "Prometheus", balladen zoals "Der König
in Thule", etc. |
|
