Amadeus

Het is momenteel examentijd op school en dat betekent voor mij: Amadeus kijken. Mijn muzieklokaal ligt pal boven de gymzaal waar de examenkandidaten zitten te zwoegen en het gevolg is dat ik h-e-l-e-m-a-a-l geen muziek mag maken. En zeker geen piano-spel - dat klinkt door de contactoverdracht altijd door, al speel je nog zo zachtjes.

Nadat jaren geleden menigmaal klagende collega's die in de examenzaal zaten te surveilleren tijdens mijn les moesten komen storen om te zeggen dat het pianospel beneden te horen was en de kandidaten er last van hadden, heb ik bij toeval ontdekt dat de film over de laatste tien jaar uit Mozart's leven een zeldzame combinatie van Leerzaam en Leuk is en precies de benodigde tijd duurt - en mij vrijmaakt van het gevoel de leerlingen van de straat te houden zonder iets muzikaal-zinnigs met ze te kunnen doen. Op enkele momenten in de film geef ik aanvullende uitleg en verder neemt de film mijn lessen over. En beter dan ik het zelf zou kunnen - na de film weten de leerlingen wat een opera is, een recitatief, een requiem, een ostinato, een arpeggio, een unisono, dat mensen in die tijd pruiken droegen en - dankzij de mooiste en meest leerzame scene, de scene waarin Salieri aan Mozart's sterfbed het "Recordare" uit het requiem noteert - uit welke muzikale lagen een compositie bestaat. Een dergelijke muzikale analyse in een "gewone" les behandelen is anno-nu met al die stuiterende pubers een frustrerende aangelegenheid.

Just a spoonful of sugar helps the medicine go down. In a most delightful way
- Mary Poppins

Ook voor mij persoonlijk hoort "Amadeus" tot mijn absolute favorieten, naast "The Truman Show" en "The Matrix" (deel1), maar deze laatste twee films heb ik lang niet zo vaak gezien als Amadeus, die ik inmiddels wel honderd keer gezien moet hebben. Jarenlang ben ik nog kleine nieuwe dingetjes in de film blijven ontdekken. Ook inspireerde de film mij ieder jaar opnieuw om mij wat intensiever met Mozart bezig te houden en wat boeken over zijn leven te lezen. Inmiddels weet ik het wel en doe tijdens het kijken ook wel eens andere dingen die moeten gebeuren: een leraar heeft altijd wat te doen.
Ik heb ook Peter Shaffer's toneelstuk "Amadeus" uit 1974 gezien, waar de film op gebaseerd is, met Jeroen Krabbé, Marc-Marie Huijbrechts en Tjitske Reidinga. En behalve een ouderwetse videoband van een TV-uitzending (vol fouten in de vertaling van muziektermen) heb ik natuurlijk ook een DVD met de bioscoopversie én een dubbel-DVD van de "Director's-cut". Hierin zijn een aantal scenes te zien die het in de bioscoopversie niet gehaald hebben - de film was zo al lang genoeg. Mijn idee is dat die scenes er terecht uitgehaald zijn - ze maken de film niet echt beter. De DVD met "The Making of" is natuurlijk ook erg de moeite waard.
Het beste van de film is natuurlijk Mozart's muziek. Welke film heeft er nou zo'n topsoundtrack, gemaakt door zo'n topcomponist? Een aantal jaren geleden - toen het Kruidvat Mozart's complete werk op CD begon uit te te brengen - ontdekte ik dat als ik de dag begon met één van Mozart's twinkelende piano-sonates op de achtergrond, mijn humeur de hele dag niet meer stuk kon. Tijdens de examenweken mag ik twee weken lang de hele dag in de baas zijn tijd Mozart's hemelse muziek horen. Dat is een weldaad voor de ziel, een streling voor het oor waar je nooit genoeg van krijgt, een energy-booster, een drug, een therapie - puur hedonisme dus. Twee weken lang voel ik mij een beter mens en een verdomd goeie leraar.